Najlepsza pora, o której mało kto pamięta
Jeśli miałabym wybrać jedną porę roku na Góry Świętokrzyskie, byłaby to jesień. Latem szlaki bywają pełne, a wiosną kapryśne, ale jesienią dzieje się magia: buki robią się miedziane, jodły pozostają głęboko zielone, doliny wypełniają poranne mgły, a nad tym wszystkim niesie się ryk jeleni. Do tego szlaki pustoszeją, a powietrze jest tak przejrzyste, że z wież widokowych widać najdalej w całym roku.
Jako gospodarze Domków Mocy w Orzechówce jesień lubimy najbardziej – i poniżej tłumaczę dlaczego oraz co konkretnie zaplanować, żeby złapać ten region w jego najlepszym wydaniu.
Złota jesień na szlakach
Puszcza Jodłowa jesienią wygląda inaczej niż wszystko, co znasz z gór – ciemna zieleń jodeł miesza się ze złotem i czerwienią buków, tworząc głębię, której nie oddaje żadne zdjęcie. Klasyczna trasa na ten czas to czerwony szlak ze Świętej Katarzyny w stronę Łysej Góry – łagodny, malowniczy, prowadzący prosto w serce parku. Ciszej i bardziej kolorowo bywa w Paśmie Klonowskim i Jeleniowskim, poza głównymi potokami turystów.
Szczyt kolorów w regionie przypada zwykle na pierwszą połowę października, choć dokładny moment zależy od pogody danego roku. Warto śledzić prognozy i nie zwlekać – złota jesień potrafi być krótka, a jeden silny wiatr zdejmuje liście w kilka dni. Więcej o samych trasach piszę we wpisie o szlakach w Górach Świętokrzyskich.
Poranne mgły i widoki
Jesień to najlepszy czas na punkty widokowe. Chłodne noce sprawiają, że nad ranem doliny wypełniają się mgłą, z której wystają grzbiety gór – widok, dla którego warto wstać przed świtem. Najpiękniej wygląda to z galerii widokowej na gołoborzu na Świętym Krzyżu oraz z punktu pod Łysicą przy trasie 752, skąd widać Górę Radostową wychylającą się ponad mgłę. Gdzie jeszcze łapać najlepsze kadry, opisuję we wpisie o punktach widokowych.
Rykowisko jeleni – koncert jesieni
To zjawisko, które robi na ludziach ogromne wrażenie. Rykowisko, czyli okres godowy jeleni, przypada na wrzesień i początek października – to wtedy byki gromadzą wokół siebie łanie i toczą walki o stado, a ich niski, basowy ryk niesie się po lasach o zmierzchu i o świcie. W okolicach Łysogór można go usłyszeć naprawdę blisko.
Jedna ważna zasada: to dzikie zwierzęta w czasie największego napięcia, więc obserwuje się je wyłącznie z dużej odległości i w ciszy, najlepiej z brzegu lasu, nie wchodząc w gęstwinę. Nie chodzi o to, żeby podejść jak najbliżej, tylko żeby usłyszeć i nie przeszkodzić.
Grzybobranie – ale z głową
Jesień to sezon grzybowy, a okoliczne lasy potrafią być hojne – trafisz tu na borowiki, podgrzybki, kurki, maślaki, kanie czy rydze. Ważna rzecz, o której nie każdy pamięta: w Świętokrzyskim Parku Narodowym zbieranie grzybów jest zabronione, bo to teren ścisłej ochrony. Na grzyby trzeba więc wybrać się poza granice parku – do okolicznych lasów i parków krajobrazowych, takich jak Cisowsko-Orłowiński czy Jeleniowski, gdzie zbieranie jest dozwolone.
Zbieraj tylko te grzyby, które pewnie rozpoznajesz, wykręcaj je delikatnie zamiast wyrywać i noś w przewiewnym koszyku, nie w reklamówce. A jeśli masz wątpliwości co do gatunku – zostaw go w lesie.
Kiedy złota jesień spotyka deszcz
Bądźmy szczerzy – jesień bywa też mokra. Na szczęście deszczowy dzień w tym regionie wcale nie jest stracony: pod dachem czekają jaskinia, centra nauki, muzea i baseny termalne. Gotowy zestaw pomysłów zebrałam w osobnym wpisie o tym, co robić, gdy pada. Warto wiedzieć, że Jaskinia Raj jest czynna jesienią aż do 15 listopada, więc to dobry punkt na chłodniejszy, pochmurny dzień.
Baza na jesienny pobyt
Jesienią docenia się miejsce, do którego dobrze wrócić po chłodnym dniu na szlaku. Nasze domki mają własne kuchnie i tarasy z widokiem na las, który o tej porze mieni się kolorami. Po powrocie można zaparzyć herbatę, ugotować coś z sezonowych, lokalnych produktów – grzybów, dyni, jabłek z sadów – i po prostu zwolnić. Jesienna cisza w Orzechówce jest gęsta i kojąca, zupełnie inna niż letni gwar.
Najczęstsze pytania o jesień w Górach Świętokrzyskich
Kiedy jest najpiękniejsza złota jesień w Górach Świętokrzyskich?
Szczyt kolorów przypada zwykle na pierwszą połowę października, choć dokładny moment zależy od pogody. Warto śledzić prognozy, bo silniejszy wiatr potrafi zdjąć liście w kilka dni.
Które szlaki są najlepsze jesienią?
Klasyk to czerwony szlak ze Świętej Katarzyny na Łysą Górę przez Puszczę Jodłową. Ciszej i równie kolorowo jest w Paśmie Klonowskim i Jeleniowskim, poza głównymi trasami turystycznymi.
Czy jesienią usłyszę rykowisko jeleni?
Tak, rykowisko przypada na wrzesień i początek października, a w okolicach Łysogór bywa dobrze słyszalne o świcie i o zmierzchu. Jelenie obserwuje się jednak wyłącznie z dużej odległości i w ciszy.
Czy mogę zbierać grzyby w Górach Świętokrzyskich?
W Świętokrzyskim Parku Narodowym zbieranie grzybów jest zabronione. Na grzyby trzeba wybrać się poza park, do okolicznych lasów i parków krajobrazowych, gdzie jest to dozwolone.
Czy jesienią jest zimno na szlakach?
Bywa chłodno, zwłaszcza rano i wieczorem, ale dzienne temperatury często są idealne na trekking. Warto ubierać się na cebulkę i mieć przy sobie kurtkę przeciwdeszczową, bo pogoda potrafi się szybko zmienić.
Co robić jesienią, gdy pada?
Region ma sporo atrakcji pod dachem – jaskinię, centra nauki, muzea i baseny termalne. Pomysły na deszczowy dzień zebrane są w osobnym wpisie o tym, co robić, gdy pada.
Czy jesień to dobra pora na wyjazd z dziećmi?
Tak, o ile dopasujesz plan do pogody. Krótsze, kolorowe spacery, grzybobranie poza parkiem i atrakcje pod dachem na wypadek deszczu sprawdzają się z dziećmi bardzo dobrze, a mniejszy tłok jest sporym plusem.
Złap jesień, zanim ucieknie
Złota jesień w Górach Świętokrzyskich trwa krótko, ale zostaje w pamięci na długo – kolory, mgły i cisza, których latem tu nie znajdziesz. Jeśli chcesz złapać ten moment z wygodną bazą w sercu regionu, sprawdź wolne terminy i zarezerwuj pobyt w Domkach Mocy. Poranne mgły nad Łysogórami są tego warte.
